• podstawowy (roboczy) - aktywowany i obsługiwany najczęściej prawą nogą, jest to zwykle układ hydrauliczny. Jest to układ jednostabilny.
• dodatkowy (awaryjny; potocznie: ręczny) - aktywowany ręcznie lub lewą nogą, jest to zwykle układ cięgien i "dźwigni", ale także bywa hydrauliczny. Jest to układ wielostabilny

Działanie podstawowego układu hamulcowego (hydraulicznego, tarczowego).

Aby zatrzymać pojazd, kierujący naciska nogą pedał hamulca. Układ dźwigni przenosi i wzmacnia siłę nacisku na tłoczki pompy hamulcowej. Pompa tłoczy nieściśliwy płyn hamulcowy przez przewody hamulcowe do zacisków. Tłoczki zacisków naciskają na klocki hamulcowe. Klocki hamulcowe dociskane są do bocznej powierzchni tarcz hamulcowych. Tarcze są zamocowane do piast kół. W konsekwencji tarcie klocków o tarcze powoduje hamowanie kół jezdnych.

Prawie we wszystkich współczesnych samochodach są urządzenia wspomagające, zwykle podciśnieniowe, które powodują zmniejszenie siły wymaganej do przyłożenia na pedał. Wystarczy stosunkowo lekki nacisk na pedał hamulca, aby spowodować skuteczne hamowanie. Podciśnienie zasilające urządzenie wspomagające pobierane jest z układu dolotowego.

Układ hydrauliczny hamulca zasadniczego zwykle jest dwuobwodowy tzn. są dwa niezależne obwody. Takie rozwiązanie zwiększa bezpieczeństwo. W przypadku uszkodzenia w jednym obwodzie, drugi w dalszym ciągu, chociaż mniej skutecznie, hamuje. Najczęściej pierwszy obwód hamuje kołem przednim prawym i tylnym lewym a drugi pozostałymi dwoma kołami.

W prostych układach hamulcowych stosuje się korektory siły hamowania kół tylnych. Przez zmianę ciśnienia w części układu zapobiegają blokowaniu się kół tylnych, które są odciążone w czasie hamowania. W bardziej zaawansowanych samochodach stosuje się nowoczesne układy zapobiegające blokowaniu kół takie jak ABS.

Jednym z elementów układu hamowania jest pompa hamulcowa. Ma ona dwie sekcje (dwa tłoki w dwóch oddzielnych cylindrach) dla dwóch obwodów hamowania. Na pompie hamulcowej umieszczony jest pojemnik z płynem hamulcowym. W trakcie hamowania klocki hamulcowe ścierają się. Im bardziej klocki są starte tym bardziej pozostają wysunięte tłoki w zaciskach hamulcowych. To z kolei powoduje zwiększenie pojemności układu hamulcowego i spadek poziomu płynu w zbiorniczku z płynem hamulcowym. Jest to zjawisko prawidłowe. Poziom płynu hamulcowego w zbiorniczku spada w miarę zużywania się klocków. Na podstawie poziomu płynu można szacować stan klocków, pod warunkiem, że płyn nie był uzupełniany. W nowych samochodach w zbiorniczku hamulcowym stosuje się czujnik poziomu cieczy. Czujnik ten uruchamia lampkę ostrzegawczą. jeśli lampka zapali się w czasie jazdy ale od czasu do czasu gaśnie to najprawdopodobniej klocki są mocno zużyte i trzeba je wymienić. Druga możliwość to taka, że np. jakiś kawał blachy leżący na jezdni został porzucony przez koło i przerwał przewód hamulcowy. Wtedy pozostaje hamowanie jednym obwodem i zatrzymanie pojazdu w bezpiecznym miejscu. Trzeba pamiętać, że lampka sygnalizująca niski poziom płynu jest często uruchamiana także, przez zaciągnięcie hamulca awaryjnego.

Czasem stosuje się w klockach specjalną warstwę okładziny, która wydaje głośny pisk. Warstwa ta jest umieszczona w ostatniej części okładziny. Daje to efekt taki, że zużyte klocki piszczą zanim uszkodzeniu ulegną tarcze. Ostatnim sygnałem, że trzeba wymienić klocki jest hałas wydawany przez metalowe elementy całkowicie zużytych klocków trących o tarczę.

Włącznik światła STOP może być zrealizowany na dwa sposoby:

• Czujnik ciśnienia w pompie hamulcowej zwierający styki gdy ciśnienie wzrośnie.
• Wyłącznik krańcowy na pedale hamulca.

Tarcze i klocki hamulcowe należą do najlepiej sprzedających się części samochodowych z uwagi na ich szybki proces eksploatacji.